تداخل غذا و دارو
تاثير دارو بر بافت هدف وابسته به عوامل متعددي است كه از آن ميان ميتوان
به اين موارد اشاره كرد روز دارو يا مقدار مصرفي دارو، ميزاني از داروي
مصرفي كه وارد خون ميشود، سن بيمار، وزن بدن كه در اين رابطه بايد توجه
داشت كه هر چه توده عضلاني بيشتر باشدف نياز به دارو بيشتر ميشود. برهمين
اساس جنس نيز در تعيين مقدار دارو موثر است، نياز به يك داروي ويژه در
مردان بيش از زنان است، سرعت رفع دارو از بدن، اثرات متقابل داروها بر
يكديگر و ارتباط غذا و داروها نيز از عوامل دخيل در تاثير دارو بر بافت هدف
است.
شناخت واكنش متقابل غذا و دارو از اهميت بسياري برخوردار است چرا كه توجه
به اين امر ميتواند در شناسايي و درمان بيماراني كه اثرات جانبي داروها
آنها را در معرض خطر سوء تغذيه قرار دهد موثر باشد، همچنين براي اين اساس
ميتوان اثرات نامطلوب غذا و مواد مغذي را بر جذب و عمل داروها بررسي نمود و
تا حد امكان اين تاثيرات را كاهش داد. عكس اين امر نيز صادق است يعني برخي
مواد مغذي بر ميزان جذب دارو ميافزايند و اثرات مزاحم و تحريك كننده آنها
را نيز كاهش ميدهند.
مصرف دارو در بعضي موارد بر روي انواع مغذي تاثير ميگذاردند مثلا سبب كاهش
جذب رودهاي اين مواد ميشوند و يا دفع كليوي مواد مغذي را افزايش ميدهند.
همچنين برخي داروها در جذب با مواد مغذي رقابت مستقيم دارند يعني در حضور
دارو، بدن تمايل بيشتري دارد كه دارو را جذب نمايد و در نتيجه جذب آن ماده
مغذي كاهش مييابد، برخي داروها در عمل سنتز آنزيمها، كد آنزيمها و يا
پروتئين ناقل تداخل ايجاد ميكنند. در ضمن بايد به نقش مواد غير فعالي كه
به همراه بسياري از داروها وارد بدن ميشوند نيز اشاره كرد. اين مواد در
اصطلاح Inert ناميده ميشوند مثل كپسول، اسانس، رنگ و يا قندهاي موجود در
برخي دارو كه ممكن است تداخلاتي را جذب و عملكرد مواد مغذي در بدن ايجاد
نمايند.
با توجه به مطالب ذكر شده پرسنل پزشكي بايد تا آنجا كه لازم است به بيماران آموزش دهند. مثلا لازم است بيمار آگاه باشد كه در هنگام مصرف يك داروي خاص، كداميك از مواد غذايي را در رژيم روزانه خود بيشتر بگنجاند و يا از مصرف چه موادي بهتر است اجتناب كند. همچنين به بيمار در مورد زمان دقيق مصرف داروها بايد آموزش لازم داده شود. در اين بخش به طور خلاصه به برخي از اثرات داروها بر غذاي دريافتي و وضع تغذيه اشاره ميشود.
اثر دارو بر متابوليسم كربوهيدراتها :
مصرف برخي داروها باعث افزايش قند خون در فردي ميشود به همين دليل اين
داروها نبايد در افراد ديابتي مصرف شود مثل داروهاي مدر كه در درمان فشار
خون بالا موثرند. هورمونهاي كورتيكو استروئيد باعث افزايش قند خون ميشوند
مصرف قرص هاي ضد بارداري نيز در برخي از زنان سبب عدم تحمل به گلوكز ميشوند
به همين دليل مصرف قرصها در زنان ديابتي ممنوع است.
اسيد ساليسيلك دارويي است كه از عوارض جانبي آن هايپوگلسيمي ميباشد.
اثر دارو بر متابوليسم ليپيدها :
برخي از انوع آنتي بيوتيكها نظير تومايسين و كانامايسين باعث تغييرات رد پرزهاي روده شده و در نهايت جذب چربيها را كاهش ميدهند.
داروهاي ضد التهابي نظير ايندومتاسين و كولشي سين نيز چنين اثري دارند در
مقابل، هورمون رشد كورتيكو استروئيدها و قرصهاي ضد بارداري سبب افزايش
مقدار تري گليسيريد پلاسما شده و داروهايي نظير آرامبخشها (كلروپرومازيد )
باعث افزايش كلسترول ميشوند.
اثر دارو بر متابوليسم مواد معدني و ويتامينها :
مصرف طولاني مدت بسياري از داروها در تداخل با عملكرد بسياري از مواد معدني
به ويژه پتاسيم، سديم، منيزيم و كلسيم قرار دارد. به علاوه برخي از داروها
بر سنتز آنزيمهايي خاص كه در متابوليسم ويتامينها نقش دارند اثر
ميگذارند مثلا داروهاي ضد افسردگي، كورتيكو استروئيدها و آسپرين باعث كاهش
خون ميشوند و برعكس داروهاي مدر ضد فشار خون نظير تيازپدها،
اسپرونيوكالتون و تريامترن سبب افزايش پتاسيم ميشوند.
اكثر آنتيبيوتيكها با تاثير بر فلورميكروبي روده ميتوانند آنتاگونيست
ويتامين k باشند مصرف آسپرين ميتواند باعث كمبود ويتامين B12 , C شود.
اثر دارو بر اشتها :
بعضي از داروها به طور جانبي اثرات فزاينده و يا كاهش دهنده اشتها دارند.
برخي پزشكان براي درمان چاقي از اين داروها استفاده ميكنند، مثلا فن
فلورامين (رژينول ) اثر كاهش دهنده اشتها دارد كه در طولاني مدت و مصرف
مداوم باعث سرگيجه، تهوع، آريتمي، تلخي دهان و ... ميشود. 30% افرادي كه از
اين داروها استفاده كردهاند دچار بيماريهاي قلبي و عروقي شده اند.
از ميان داروهايي كه به طور جانبي باعث افزايش اشتها مي شوند ميتوان به
انواع داروهاي ضد افسردگي كورتونها و قرصهاي ضد بارداري اشاره كرد. همچنين
اكثر داروهاي موثر در درمان سرطان مثل سيس پلاتين و سيكلوفسفاميد اثر كاهش
اشتها دارند.